نشست نگاهی به یادگارهای فرهنگی ایران در قفقاز برگزار شد

بعد‌از‌ظهر روز چهارشنبه، بیست‌و‌چهارم آبان‌ماه ۱۳۹۶، در سالن همایش موسسه نگارستان اندیشه مینو، واقع در خیابان ادوارد براون، نشست آشنایی با میراث فرهنگی و تاریخی ایران در منطقه قفقاز، با سخنرانی دکتر حامد کاظم‌زاده، از همراهان قدیمی انجمن، و پژوهشگر ارشد دانشگاه ورشو لهستان، با همکاری پژوهشگاه مطالعات فرهنگی روایت برگزار شد.


این نشست با پخش گوشه‌هایی از فیلم مستندی که دکتر کاظم‌زاده با همکاری بانو آناهیتا شاهرخی، در سفر خویش به منطقه قفقاز و کشورها و سرزمین‌هایی که جزیی از منطقه قفقاز هستند آن را تهیه کرده بود آغاز شد، و وی در حین پخش فیلم توضیحاتی را در رابطه با مکان‌ها و اشخاص حاضر در این مستند ارائه نمود.

بخشی از فیلم به سخنان زنده‌یاد استاد دکتر نوری عثمانف، اختصاص داشت. استاد عثمانف اهل داغستان، و استاد ایران‌شناسی بود که به زبان فارسی تسلط کامل داشت و در ایران نیز مدتی تحصیل کرده بود و بارها به ایران سفر کرده بود و در طی عمر پربار خویش پژوهش‌ها و تلاش‌های مهم و قابل توجهی را در راستای حفظ میراث فرهنگی ایرانی قفقاز، زبان فارسی، و همچنین  ارتباط و همبستگی هر چه بیشتر مردم ایران و ساکنین منطقه قفقاز انجام داده بود، و متاسفانه اندکی پس از تهیه این فیلم مستند دار فانی را وداع گفت، که یاد و خاطره او و یک عمر کوشش‌های بی‌دریغش گرامی داشته شد. 
امروز زبان فارسی، یکی از یادگارهای فرهنگی ایرانی در قفقاز می‌باشد، که افزون بر ایرانیانی که در قرون گذشته به شوندهای گوناگون به این دیار مهاجرت کرده‌اند، گروه‌هایی از مردمان بومی این سرزمین نیز بدان صحبت می‌کنند که این مسئله خود گویای قدرت و پویایی زبان فارسی، و کهن‌ و وسیع بودن کاربرد آن در سراسر سرزمین‌های ایران بزرگ فرهنگی، به‌ویژه قفقاز، می‌باشد. همچنین در کنار این گویشوران، کتیبه‌ها، اسناد و کتاب‌های بسیاری به زبان فارسی در قفقاز موجود می‌باشد که تا امروز کمتر مورد توجه قرار گرفته، یا اینکه به دلیل سیاست‌های خصمانه دولت‌های تازه‌تاسیس منطقه، نظیر جمهوری باکو، مورد کم‌لطفی و حتی آسیب قرار گرفته‌اند.

این آسیب‌رسانی حتی آثار باستانی و تاریخی را هم شامل می‌گردد و شوربختانه بسیاری از این آثار به بهانه‌های گوناگون نظیر شهرسازی مدرن تخریب شده‌اند، یا اینکه عنوان و شناسنامه آن‌ها مانند آتشگاه بادکوبه، به نفع این دولت‌ها مصادره به مطلوب شده‌اند، و دکتر کاظم‌زاده درباره پیچیدگی‌های سفر کردن و ارتباط با این مراکز فرهنگی در قفقاز نکاتی را بیان کرد.

وی افزود آثار تاریخی ایرانی که در جمهوری‌های وابسته به فدراسیون روسیه واقع شده‌اند، مانند دیوار دربند داغستان که در دوره ساسانی، برای جلوگیری از هجوم اقوام بیابان‌گرد ساخته شده و امروز بخشی از آن همچنان پابرجا مانده، از بخت بیشتری برخوردار بوده‌اند و خیلی کمتر مورد آسیب، تحریف و مصادره قرار گرفته‌اند.

دیوار دفاعی دربند گوشه‌ای از دیوار بزرگ دفاع قاره‌ای در دوره ساسانی بوده که از مرز چین تا شمال کنستانتینوپل(قسطنطنیه یا استانبول امروزی) ادامه داشته است، و امروز تقریبا تنها بخش سالم باقی‌مانده از این دیوار دفاعی می‌باشد، و همچنین بزرگترین اثر باقی‌مانده از روزگار ساسانیان به شمار می‌آید. این اثر بی‌نظیر، از اهمیت بسیار زیادی در میان مجموعه میراث فرهنگی ایرانی برخوردار است که شوربختانه تا امروز کمتر مورد توجه ایرانیان و ایران‌دوستان قرار گرفته است، و شهر زیبای دربند می‌تواند مقصد جالبی برای گردشگران ایرانی باشد.

در ادامه نشست، دکتر کاظم‌زاده تعداد زیادی از آثار و یادگارهای فرهنگی ایرانی قفقاز، متعلق به دوره‌های گوناگون تاریخی را معرفی کرد که از میان آن‌ها می‌توان به آتشگاه‌های  واقع در بادکوبه، ارمنستان، گرجستان، داغستان و ...، مساجد تاریخی از جمله مسجد کبود ایروان، نخستین کلیساهای گرجستان که جزو اولین کلیساهای تاریخ مسیحیت هستند و بر روی آتشکده‌ها، مهرکده‌‌ها و معابد کهن ایرانی بنا شده‌اند، گوردخمه‌هایی که یادگار شیوه‌های تدفین ایرانی، و نمونه‌های کوچکتری از آرامگاه کورش در پاسارگاد هستند، و ... اشاره کرد.

انتهای نشست نیز به پرسش و پاسخ باشندگان و علاقه‌مندان اختصاص داشت و دکتر کاظم‌زاده در گپ‌وگفتی دوستانه و صمیمی، به پرسش‌های همراهان پاسخ داد و همچنین طرح جامعی را که شامل همه مسیرهای گردشگری بازدید از یادگارهای فرهنگی ایرانی واقع در منطقه قفقاز می‌شود، و خودش آن‌را تهیه کرده است، به دوستان معرفی کرد.
سامان اصفهانی، دبیر گروه ادبی انجمن، مجری‌گری و مدیریت این نشست را بر عهده داشت.

 

 


دیدگاه‌ خود را بیان کنید