روز دوشنبه، بیست و نهم آذرماه ۱۳۹۵، افراز در خانه هنرمندان ایران، با حضور علاقه‌مندان تاریخ و فرهنگ ایران، یک عمر کوشش مرد خستگی‌ناپذیر عرصه پژوهشِ هنر، تاریخ و ادبیات ایران، استاد یعقوب آژند را نکو داشت. در این همایش فیلم مستند کوتاهی از زندگی این پژوهشگر، ساخته اردلان عاشوری، به نمایش درآمد و به دنبال آن دکتر محمد سریر، محمد حسن حامدی، عطا‌الله کوپال و مهدی خانکه، به سخنرانی درباره شخصیت، کوشش‌ها و آثار ارزشمند استاد پرداختند.

 

همایش نکوداشت استاد یعقوب آژند

همایش نکوداشت استاد یعقوب آژند

بانو لیلا رستمی، مجری برنامه

همایش نکوداشت استاد یعقوب آژند

 

همایش نکوداشت استاد یعقوب آژند

دکتر محمد سریر

دکتر یعقوب آژند، زاده بیست و نهم خردادماه ۱۳۲۸ در میاندوآب آذرآبادگان، دانش‌آموخته تاریخ و فرهنگ ایران در دانشگاه تهران، و استاد دانشکده هنرهای تجسمی می‌باشد. وی در سال ۱۳۸۳، از طرف وزارت علوم و تحقیقات، «استاد برتر» شناخته شد و همچنین به عنوان  پژوهشگر برجسته در هنر و فرهنگ ایران معرفی شد. پس از آن در سال ۱۳۸۶ نشان درجه یک پژوهش دانشگاه تهران را دریافت کرد، و در سال ۱۳۸۸ به عنوان یکی از ده دانشمند برتر جهان اسلام شناخته شد که در قلمرو هنر، بیشترین فعالیت پژوهشی، مقاله و کتاب را دارا بوده و بیشترین ارجاع به آثار او صورت پذیرفته است.

 

همایش نکوداشت استاد یعقوب آژند

استاد دکتر یعقوب آژند

دو کتاب از او، «نمایش در دوره صفوی» و «نگارگری ایران»، تا کنون عنوان کتاب سال را به خود اختصاص داده‌اند. همچنین  تا کنون بیش از ۱۰۰ عنوان کتاب شامل پژوهش، گردآوری و برگردان، و ده‌ها مقاله در باب تاریخ هنر و فرهنگ و ادبیات ایران از او به چاپ رسیده که حتی خواندن آن‌ها زمانی بس دراز طلب می‌کند.

هنر و سیر فراز و فرود آن در تاریخ ایران، بن‌مایه اصلی نوشتارها و پژوهش‌های استاد یعقوب آژند را تشکیل می‌دهند. زمینه‌ای که تاکنون در ایران شاید کمتر بدان پرداخته شده و جای کار بسیار دارد تا از جایگاه فرعی در تاریخ هنر جهان، به عنوان حاشیه‌ای کم اهمیت بر متن پرشکوه هنر اروپا و غرب، جایگاه اصلی خود را باز یابد. راه دور و دراز و تاریکی که پیمودن آن بسیار دشوار می‌نماید، اما با چراغ راهنمایی چون یعقوب آژند، روشن و هموار شده است.

محمد حسن حامدی، مدیر موسسه انتشاراتی پیکره و مدیر مسئول و سردبیر دو‌هفته‌نامه تندیس، با اشاره به کمبودهای پژوهشی منابع مطالعاتی تاریخ هنر ایران و عناصر ارزشمند هنر ایرانی، پژوهش‌های استاد یعقوب آژند را بسیار موثر و مفید خواند و گفت: «استاد آژند همواره با وسواس و حساسیت ویژه و منحصر‌به‌فردی به نقاط تاریک و خلا‌ءهای پژوهشی و منابع در ایران توجه داشته و نگارش‌ها و گردآوری‌ها و ترجمه‌های او، هر کدام بخشی از این خلاء را پر کرده و استاد آژند، روی نیازهای روز پژوهش هنر در ایران از تسلط بی‌نظیری برخوردار است.

 

همایش نکوداشت استاد یعقوب آژند

محمد حسن حامدی

در ادامه دکتر عطاالله کوپال، میان‌رشته‌گی (Interdisciplinarity) و دانش‌نامه‌گی (encyclopedic) را دو ویژگی بارز استاد خویش، یعقوب آژند، برشمرد و روی فراگیری و مرجعیت آثار او تاکید کرد. به دید او هر چند میان‌رشته‌گی دانشی در غرب، به تازگی و در چند دهه اخیر در کنار دانش‌ها و رشته‌های تخصصی به رسمیت شناخته شده و مورد توجه قرار گرفته، اما در ایران از دیرباز شناخته شده بوده و اشخاص برجسته زیادی نظیر پورسینا، ابونصر فارابی، ابوریحان بیرونی، خواجه نصیر‌الدین توسی و … در سپهر دانایی کشور ما همچون ستاره می‌درخشند که هر کدام در بسیاری از دانش‌های زمانه خود نظیر فلسفه، پزشکی، ریاضیات، هندسه، ستاره‌شناسی، فیزیک، شیمی، و… سرآمد بوده‌ و در تمام این زمینه‌ها نقش مرجع را داشته‌اند. اگرچه در قرون پس از آن و بعد از عصر نوزایی در اروپا دانش‌های مختلف رشد چشمگیری کردند و تخصصی‌تر شدند و دانشمندان و پژوهشگران مختلف هر کدام در زمینه‌ای ویژه دانش‌اندوزی کردند و به فعالیت پرداختند، و امروزه این تخصص‌ها در گروه‌ها و رشته‌هایی بسیار جزئی و دقیق طبقه‌بندی شده‌اند، اما دانش‌های میان‌رشته‌ای دوباره جایگاه خود را یافته و به صورت ویژه‌ای مورد توجه پژوهشگران عرصه‌های گوناگون دانش قرار گرفته‌اند. رویکردی که می‌تواند بسیاری از حلقه‌های گمشده و زوایای تاریک علم را برای ما روشن کند. اما از آنجایی که این رویکرد دارای چارچوب و منابع روشنی نظیر رشته‌های آکادمیک کلاسیک نبوده و از پویایی بسیار بیشتری نسبت به آن‌ها برخوردار است، نیازمند فردی‌است که بر بسیاری از منابع کلاسیک و به‌روز در زمینه‌های فراوان و گوناگون تسلط کامل داشته باشد، که از این منظر استاد آژند نمونه بارزی از چنین شخصیتی می‌باشد. وی افزود: «استاد آژند، به دلیل دارا بودن این ویژگی‌ها و مرجعیتی که در زمینه تاریخ و هنر ایران دارند، همانند یک دانش‌نامه توسط بسیاری پژوهشگران این عرصه در پژوهش‌ها و مقالات مورد ارجاع قرار می‌گیرند که از این نظر، یاد بزرگانی چون پورسینا و فارابی را برای ما زنده می‌کنند. دکتر کوپال همچنین در پایان سخنان خود گفت که تا به‌حال، چه در نگارش مقالات خویش و چه در تدریس‌ در دانشگاه، جایی نبوده که به طور مستقیم یا غیر مستقیم، به استاد آژند و آثار او استناد نکرده باشد.

 

همایش نکوداشت استاد یعقوب آژند

دکتر عطاالله کوپال

با پایان سخنان دکتر کوپال، مرتضی خدمتی، دانش‌آموخته موسیقی و نوازنده تار و از همراهان انجمن، به روی صحنه آمد، و برای لحظاتی باشندگان را به شنیدن نوای خوش تار خویش مهمان کرد.

 

همایش نکوداشت استاد یعقوب آژند

مرتضی خدمتی

پس از او، دکتر مهدی خانکه، به معرفی روش‌شناسی رویکردها و عملکرد استاد آژند پرداخت و از او به عنوان الگوی عالی یک پژوهشگر یاد کرد.

 

همایش نکوداشت استاد یعقوب آژند

دکتر مهدی خانکه

در پایان برنامه نیز، از استاد آژند به پاس یک عمر کوشش فرهنگی در راه ایران، از طرف افراز و خانه هنرمندان ایران، با اهدای هدایا و لوح سپاسی به عنوان یادبود، قدردانی شد. ایشان نیز در پایان، همچنان که برازنده جایگاه بلند و والای آموزگار هستند، و دهه‌هاست که آموزش و پرورش فرزندان ایران‌زمین را خویشکاری زندگی خود قرار داده‌اند، پشت تریبون قرار گرفتند و با تعریف کردن داستانی پندآموز از نیاکان ما، به باشندگان و علاقه‌مندان و پژوهندگان میراث فرهنگی ایران توصیه کردند تا کار پژوهش را همچنان کار داوری و قضاوت یک قاضی بدانند که بر او واجب است تا همیشه با احتیاط و دقت بسیار، تمامی مدارک و شواهد را بررسی کرده و از فروغلطیدن به سمت پاره‌ای از شواهد و نادیده انگاشتن باقی مدارک، دوری کند، چرا که تمام اعتبار و ارزش کار پژوهش به وفاداری به حقیقت و جانب‌داری از آن وابسته است.

 

همایش نکوداشت استاد یعقوب آژند

همایش نکوداشت استاد یعقوب آژند

همایش نکوداشت استاد یعقوب آژند

همایش نکوداشت استاد یعقوب آژند

گزارش: شهروز توسی
فرتور‌ها از: بانو ابراهیمی (دفتر روابط عمومی خانه هنرمندان ایران)